Jest to deseń tkaniny nieodmiennie kojarzony ze Szkocją. Wzór stworzony jest przez krzyżujące się zabarwione nici, które przecinają się pod kątem prostym. Uzyskany deseń powtarza się poziomo i pionowo tworząc wzór kwadratów i linii zwany "sett". Z tartanu produkuje się obecnie ...:kilty:... i inne elementy tradycyjnego szkockiego stroju. W Szkocji tartanu używało się przed wieloma wiekami, choć oficjalnie słowo to pojawiło się dopiero w 1471. Pierwsza wzmianka pochodzi z ksiąg rachunkowych skarbnika króla Jakuba III z tegoż właśnie roku.
...:Celtowie:... nosili płaszcze zdobione w blisko ułożone kwadraty różnych kolorów, podobne do dzisiejszego tartanu. Poprzednikiem może być tzw. Falkirk sett, znaleziony w okolicach ...:Wału Antoninusa:... i datowany na III wiek naszej ery.
Royal Stewart Tartan
Wzór wchodzący w jego skład to dwukolorowa krata - naturalny brązowy i biały, pochodzący od ...:owiec Soay:.... Tkanina używana była jako pokrywka w garnku glinianym zawierającym zapasy srebrnych monet. Przez stulecia kolory i wzory tartanu były zależne od lokalnego tkacza, który używał do barwienia miejscowych jagód, korzeni, liści i drzew. Z tego powodu szkoccy górale nosili różne jego wzory, w zależności od okolicy. Mieszkańcy jednego terenu zaś zwykle należeli do tego samego ...:klanu:.... Tak ukształtował się tartan klanowy. W 1587 roku Hector MacLean z Duart zapłacił podatek ze swych ziem na wyspach Narvaball i Islay 60 łokciami tkaniny w kolorach białym, czarnym i zielonym. Do dziś przetrwał tartan klanu MacLean w takich kolorach.
Z kolei świadek bitwy pod Killiecranckie (1689 rok) opisuje członka klanu McDonnellów w "ich potrójnych paskach", co dowodzi, że już wtedy poszczególne rodziny były kojarzone z odrębnymi wzorami. Martin Martin, badacz ...:Wysp Zachodnich:..., pisał że „każda wyspa różni się od innych sposobem wyrobu pledów, zarówno pod względem szerokości pasków, jak i kolorów. Tak samo jest również w regionie Highland, tak, że ten, kto widział dane miejsce może na pierwszy rzut oka zgadnąć pochodzenie człowieka." Po tartan do regionu Highland przybywali w XVI i XVII wieku liczni kupcy z południa.
Portret Jerzego IV podczas
wizyty w Edynburgu -
 - sir David Wilkie, 1829 rok.
Przegrana przez ...:jakobitów:... w 1746 roku ...:bitwa pod Culloden:... przyniosła wiele nieprzyjemnych następstw. Jerzy II zakazał Szkotom gry na dudach, chodzenia w kiltach i używania tartanu (Dress Act obowiązujący od 1 sierpnia 1746 roku). Tępione były wszelkie przejawy dążeń nacjonalistycznych, rozwiązano wszystkie szkockie oddziały. Szkocja dostała się pod całkowitą hegemonię Anglii. Jeśli ktoś odważył się nosić kilt lub używać tartanu, zostawał wysłany za morze na jakąś angielską plantację na okres siedmiu lat.
W roku 1782 Akt został odwołany. Jednak niewiele osób pozostało, które pamiętało o starych wzorach. Stowarzyszenia górali zaczęły promować używanie narodowego stroju szkockiego. Firma William Wilson i Synowie z Bannockburn zainteresowała się odtworzeniem zapomnianych wzorów i udało im się do 1822 roku ustalić wzory około 200 tartanów. Te, których nie zdołano nazwać, dostawały numer lub nazwę fikcyjną, jak "Robin Hood". Kolekcja ta przechowywana jest obecnie w Mitchell Library w Glasgow.
Rok 1822 przyniósł wielkie odrodzenie tartanu. Głównie dzięki wysiłkom znanego pisarza ...:sir Waltera Scotta:..., król Jerzy IV odwiedził Edynburg . Został on powitany przez przedstawicieli klanów ubranych w kilty z tartanu danej rodziny. To zapoczątkowało odrodzenie się zainteresowania tartanem klanowym i szkockim strojem narodowym. Efektem było nagłe powstanie mnóstwa nowych wzorów, co spowodowało chaos wśród deseni.
Oficjalna rejestracja i nazewnictwo tartanów klanowych rozpoczęły się 8 marca 1815, kiedy to założone w 1778 roku Londyńskie Towarzystwo Highland postanowiło, że każdy przywódca klanu dostarczy mu wzór tartanu swojego klanu i poświadczy jego autentyczność przez dołączenie karty zawierającej pieczęć z herbem. Wielu nie miało pojęcia, jaki jest jego wzór tartanu, jednak potrafiło potwierdzić autentyczność wymyślonego wzoru pieczęcią.
Obecnie dzieli się deseń tartanu klanowego, głównie ze względu na jego przeznaczenie, na:

  • zwykły klanowy - podstawowa wersja deseniu, bez żadnych modyfikacji
  • chief's - noszony tylko przez przywódcę klanu i jego najbliższą rodzinę
  • mourning - ciemniejsza wersja na polowania, zawody sportowe i tym podobne rozrywki. Dominującym odcieniem jest brąz lub ciemna zieleń.
  • dress - wersja jaśniejsza, głównie dla kobiet. Tło jest białe.

Tartan klanowy jest dziś używany przez jego członków do wyrobu kiltów, krawatów, szarf i innych dekoracji. Każdy szanujący się klan posiada choć jeden zastrzeżony wzór tartanu. Wzór należy rejestrować u Lorda Lyon, Króla Herbów. Nie ma jednak żadnych kar za noszenie większości tartanów, nawet jeśli nie należy się do klanu. Wyjątkiem jest tartan królewski Balmoral, zaprojektowany dla królowej Wiktorii przez jej męża, księcia Alberta w 1853 roku. Jest osobistym tartanem Angielskiej Królowej i bez jej zgody nie może być używany przez nikogo (jedyną osobą noszącą go stale jest osobisty dudziarz królowej).