Archipelag ...:Orkadów:... kryje mnóstwo tajemnic. Jedną z nich jest neolityczna osada
Widok na osadę
Skara Brae. Znajduje się ona na wyspie Mainland, w miejscu, gdzie wcina się w nią piękna zatoka Skaill.
Odkrycie wioski było całkiem przypadkowe. Zimą 1850 roku Orkady nawiedził wielki sztorm. Odsłonił on zarysy budynków, które do tego czasu zakopane były pod wydmami zatoki. Pierwszą osobą, którą zainteresowało te niecodzienne znalezisko był William Watt, lokalny dziedzic. Zainicjował on prace wykopaliskowe. Do roku 1868 udało się uwidocznić cztery domy. Dalszych prac jednak zaniechano aż do 1925 roku. W tym czasie została zniszczone przez kolejny sztorm część odkrytych budynków. Dla ochrony znaleziska zaczęto budować mur przy brzegu zatoki i przy tej okazji odkryto inne zabudowania. Prace podjęto ponownie w 1928 roku, a dwa lata później zostały wydobyte wszystkie budowle, które możemy dziś podziwiać.
Doświadczenia przeprowadzone w latach siedemdziesiątych udowodniły, że wioska pochodzi z około 3200 - 2200 roku p.n.e. Budynki są bardzo dobrze zachowane odkryto nawet istniejący tam system kanalizacji. Wioska składa się z ośmiu
Wnętrze jednego z domów
kamiennych domów połączonych brukowanymi alejkami. Każdy z domów zbudowany jest według tego samego planu. Mają kształt kwadratu, wielkości około 36 m². W środku izby mieści się centralnie umieszczone palenisko. Łoże mieści się po jednej stronie, a kredens umieszczony jest naprzeciwko drzwi. Nowsze domy były większe, z zaokrąglonymi rogami, a łoże nie było wbudowane w ścianę, lecz pozostawione wolno.
Badania dowiodły, że wioskę zamieszkiwano przez 600 lat, jednocześnie od 50 do 100 osadników neolitycznych. Domy zbudowane były na małych wzgórkach, chroniących osadę przed sztormami. Domy były wygodne i ciepłe. Łóżka przykryte były materacami z wrzosu lub słomy i kocami ze skóry owcy lub jelenia.
Odkryto doskonale zachowane kamienne meble - kredensy, szafki, półki, łóżka. Zanajważniejszy uważa się dziś kredens, pierwszą rzecz, którą się widziało po wejściu do każdego z domów. Na środku izby znajduje się kwadrat otoczony kamiennym krawężnikiem. Było to miejsce, gdzie rozpalano ogień. Przypuszcza się, że wokół niego gromadziły się rodziny, by rozmawiać, śpiewać i opowiadać legendy. Najprawdopodobniej nad paleniskiem istniała dziura w suficie, by dym mógł swobodnie opuszczać pomieszczenie.
Mieszkańcom Skara Brae przypisuje się pracę w rybołówstwie (zarówno ryby jak i skorupiaki), myślistwie (czerwony jeleń i dzik), hodowli bydła i owiec, a także rolnictwie. Byli to przypuszczalnie ludzie samowystarczalni. Uważa się także, że wszystkie rodziny żyły na równi i brak było przywódców.
Pożywieniem osadników były głównie krowy i owce, siali również owies i pszenicę. Jadano także foki, wieloryby wyrzucone na brzeg, jaja ptaków przybrzeżnych, jak i same ptaki.
Wioska wymarła z powodu zmiany stylu życia neolitycznych osadników. Zaczęły wyłaniać się rodziny rządzące, które rościły sobie prawa do zarządzania wioskami. Zmusiło to niektórych do ucieczki z wioski, a pozostali zestarzeli się i zmarli.
Skara Brae w roku 1999 została wpisana na listę światowego dziedzictwa UNESCO.