Kiedy lodowiec ustąpił, znikły ze Szkocji rośliny arktyczne i alpejskie. Wiązało się to z rozpowszechnieniem drzew, w szczególności sosny, oraz niskich krzewów. Tu i ówdzie ukazały się drzewa o twardym drewnie, jednak dominująca pozostała szkocka sosna, która stanowi główne drzewo Lasu Kaledońskiego. Próbę czasu przetrwał kawałek pradawnej puszczy, która została wykarczowana, początkowo przez ...:Piktów:..., później przez osadników skandynawskich. Także nieustające walki pomiędzy klanami doprowadziły do pożarów puszczy. Po klęsce ...:jakobitów:... pod ...:Culloden:... w 1746  r., wiele drzew zostało zrąbanych i użytych do celów przemysłowych.
Wypas owiec zniszczył ogromne leśne tereny. Także polowania na jelenie i kuropatwy nie obeszły się bez palenia wrzosowisk. Postęp mechanizacji i rozwój turystyki grożą połaciom dziewiczych terenów. Masowe zadrzewianie iglakami wrzosowisk burzy naturalny ekosystem. Bagnom Flow Country w Caithness nadano status SSSI - Site of Special Scientific Interest. Pokłada się nadzieję w objęciu ich patronatem Scottish Nature, Scottish Wildlife Trust, Royal Society for the Protection of Birds i podobnych organizacji zajmujących się ochroną dzikiej szkockiej przyrody.

Rośliny

W zachowanych częściach Lasu Kaledońskiego, jak Black Wood i Rothiemurchus, sosny szkockie, brzozy i jałowce rosną na wzniesieniach pokrytych ...:wrzosem pospolitym:.... Można tam spotkać wiele gatunków rzadkich i oryginalnych roślin, jak orchidee, listerę jajowatą (Listera ovata), pomocnika baldaszkowatego (Chimaphila umbellata), a także pospolitego na północy zimozioła północnego i igliczkę ściółkową, zwykle spotykaną w pobliżu.
W południowej Szkocji, w dolinach górskich, znajdują się stare dąbrowy, rozprzestrzeniające się w stronę morza. Łagodny morski klimat sprzyja wzrostowi dzwonków okrągłolistnych, zawilca gajowego i dzikiego hiacynta. Szkocka przyroda obfituje w endemity, takie jak biała róża polna i jemioła, czerwony kozłek lekarski, mała drakiew gołębia, arum, powojnik oraz wiązy. Nie brakuje tu także roślin powszechnych w całej Europie - paproć ztotowłos, pierwiosnek, tawuła, jaskier łąkowy, polna róża, pierwiosnek i czerwona firletka.
Góry o budowie wapiennej lub zasadowej porasta roślinność alpejska, na przykład górski dębik, purpurowa skalnica, przywrotnik alpejski, mszysta kosmata firletka. W wyższych partiach rosną tylko mchy tworzące ...:torfowiska:..., a gdzieniegdzie spotkać można niskie krzewinki. Nagie zbocza i szczeliny skalne porosłe są różnymi gatunkami paproci (np. paproć ostrokrzewowa) i pionierskimi porostami. Równiny rejonu Highlands charakteryzuje obecność bagien, w których skład wchodzą tereny porosłe bagiennym mchem, torfowiska i stawy. Najbardziej wilgotne z nich są obrośnięte żurawinami błotnymi, mącznicami lekarskimi i rosiczkami.
Estuaria otoczone przez słone bagna są utworzone przez ujścia rzek. Z powodu okresowego wysychania przekształcają się one w kolorowe od m.in. morskich astrów łąki. Wiosną na klifach Galloway wypuszczają pąki wiosenne cebulice morskie (oszlochy), szkocki lubczyk o charakterystycznym zapachu selera i kozibród, relikt z epoki lodowcowej. Na obszarze Szkocji znajdują się także piaszczyste wydmy porośnięte trawą.

Ptaki

Silne wichury zwiewające śnieg z górskich szczytów umożliwiają ptakom zakładanie gniazd na wysokościach powyżej 900 m n.p.m. W rejonach arktycznych w pobliżu ...:brzegu morza:... gniazduje siewka, rzadko widywana w górach. Równie rzadko można spotkać biało-czarnego samca i brązową samicę trznadli śnieżnych. Także ten gatunek ptaków, podobnie jak śnieżna sowa, woli przebywać na wybrzeżu.
W wysokich piętrach górskich mieszkają pardwy, zmieniające upierzenie z letniego cętkowanego na zimowe śnieżnobiałe. Skupiają się najczęściej w okolicach Cairngorms, gdzie turyści często zostawiają okruchy chleba.
Zmianą upierzenia pardwa stara się odeprzeć ataki orła przedniego. Doliczono się około 300 par tych wielkich ptaków, z których każda zajmuje obszar łowny wielkości kilkudziesięciu hektarów. Ich gniazda można znaleźć w Górach Kaledońskich, na Skye i Hebrydach Zewnętrznych oraz powyżej Aviemore i Deeside. W jego sąsiedztwie spotyka się także kruki.
Na obrośniętych mchem wzgórzach znajduje się siedlisko szkockiej kuropatwy, ptaka chronionego, którego liczba zmniejsza się co roku. Do Szetlandów sięga granica występowania kukułki, a przedstawicielem tamtejszych ptaków jest świergotek łąkowy. Ptaki brodzące, jak piaskowiec, lokują się na wilgotnych wrzosowiskach i bagnach. Tamtejsze miękkie podłoże umożliwia im znalezienie pokarmu w glebie. Na pograniczu lasu i wrzosowiska przemyka cietrzew, natomiast głęboko w lesie natknąć się można na głuszca, sowę uszatą, czyżyka i sikorki. Lasy Speyside zaś słyną z obecności krzyżodziobów, żywiących się nasionami wydłubanymi z szyszek.
W głębi lądu, nad brzegiem tajemniczych szkockich jezior, widuje się rybołowy, kaczki krzyżówki, kaczki czubate, tracze, nurogęsi i inne ptaki wodne. Czerwone i czarne nurki również wydają się być zakochane w tym kraju.
Szkocja jest miejscem zimowania wielu gatunków z wysp arktycznych i Spitsbergenu, jak gęsi bernikle. Ujście rzeki Tay przyciąga kaczki edredony, dzikie gęsi i wiele innych ptaków brodzących. Ornitolodzy również chętnie odwiedzają klify, takie jak Thurnso. Dookoła Szkocji znajduje się mnóstwo tzw. "ptasich wysepek", nie zamieszkałych przez ludzi, gdzie budują się całe kolonie. Na wyspie Rhum gniazdują endemiczne burzyki z wyspy Man, a na Foula (Szetlandy) - ok. 3000 par wydrzyków (co stanowi jedną trzecią tych ptaków na półkuli północnej!!!).
...:St Kilda:...
zaś obfituje w głuptaki białe, ...:maskonury:..., nurzyki, petrele i burzyki. Czyżyk z St Kilda jest wynikiem mieszania się gatunków ptaków lokalnych z tymi zza Atlantyku. Podobne krzyżówki występują u wron - rdzenne czarne wrony po połączeniu się z siwymi wronami znad Morza Śródziemnego, spowodowały powstanie potomstwa o charakterystycznych siwych pasmach.

Ssaki

Ssakom Szkocji, jak wilk, bóbr, dzik i łoś, w XVIII wieku groziło wyginięcie. Ze Skandynawii sprowadzono renifery, by zasiedlić zbocza Cairngorms, gdzie znajdowała się siedziba tych zwierząt w Szkocji. Cairngorms zamieszkują także ...:kucyki szetlandzkie:... i ...:bydło Highland:.... Gdzieniegdzie żyją dzikie kozy, a na St Kilda - dzikie ...:owce Soay:..., mające specyficzne miękkie, brązowe runo.
Szkocja słynie jako naturalne środowisko dzikiego jelenia szlachetnego, którego liczba dochodzi do 250 tysięcy sztuk. Obok jelenia można zaobserwować również sarny, daniele i jelenia wschodniego. Pospolicie w lasach występują lis, kret i jeż, w przeciwieństwie do borsuka, którego widok jest rzadkością. Lasy i wrzosowiska zasiedlają żbiki i kuny leśne, żyjące na niezamieszkałych obszarach. W górach żyje ruda wiewiórka, a na nizinach - szara. Nierzadko natknąć się można na dzikie króliki, zające brunatne, szaraki i zające górskie. Na północy żyją też łasice i gronostaje, zmieniające na zimę futerko na białe, oraz ryjówki, nornice, myszy leśne i spokrewnione z nietoperzami nocki rude.
W pobliżu rwących, górskich potoków, także na zachodnim wybrzeżu i na wyspach, występuje wydra. Gatunek ten jest zagrożony wymarciem w pozostałej części Królestwa.
Na ...:brzegu morza:... bytują foki szare, a do przybrzeżnych wód często przypływają wieloryby, grindwale, delfiny i kongery.

Ryby, płazy, gady i owady

Słynne szkockie jeziora stanowią środowisko życia mnóstwa gatunków zwierząt. Dee wraz z innymi rzekami obfitują w łososie, które są łowione w trakcie ich wędrówki na tarło. Również troć i pstrąg muszą pokonywać prąd rzeki. Reliktem zamieszkującym północne dorzecze Loch Lomond jest śledź słodkowodny. Południe rzeki Loch Lomond i wiele jezior zamieszkują płocie, okonie i inne ryby preferujące łagodniejszy klimat.
Gady reprezentowane są przez cztery gatunki: licznie występujące żmije zygzakowate, zaskrońce zwyczajne, jaszczurki żyworodne i padalce zwyczajne. Płazy występują w sześciu gatunkach: trzy gatunki traszek (grzebieniasta, zwyczajna oraz helwecka), dwie ropuchy (szara i paskówka) i żaba trawna.
Ważki, m.in. świtezianka lubiąca kwaśny odczyn wody, występują obficie na bagnach. W niektórych miejscach, jak na przykład na bagnach Insh występuje zmierzchnica trupia główka. Góry są siedliskiem wielu gatunków motyli, a typowym jest szkocki argus.


Ochrona przyrody UNESCO

Nazwa rezerwatu Dane geograficzne Nr klas. biomu Rok powst. Pow. w ha Wys. n.p.m.
Beinn Eighe National Nature Reserve Rezerwat przyrody 12 1976 4800 15-980
Caerlaverock National Nature Reserve Rezerwat przyrody 5 1976 5501 200-700
Cairnsmore of Fleet Biosphere Reserve Rezerwat biosfery 5 1976 1922 200-650
...:Saint Kilda:... National Nature Reserve Rezerwat przyrody, wyspy wulkaniczne i najwyższe w Europie wybrzeże klifowe 12 1976 842 0-430
Claish Moss National Nature Reserve Rezerwat przyrody 5 1977 480 0-20
Loch Druidibeg National Nature Reserve Rezerwat przyrody 5 1976 1658 0-30
Silver Flowe-Merrick Kells Biosphere Reserve Rezerwat biosfery 5 1977 3088 228-822
Taynish National Nature Reserve Rezerwat przyrody 5 1977 353 0-126
Isle of Rhum National Nature Reserve Rezerwat przyrody 12 1976 10560 0-812

 

Parki narodowe

Nazwa parku Dane geograficzne Rok powstania Pow. w km2
Cairngorms National Park (V1) Największy park narodowy w Wielkiej Brytanii. Położony w północno-wschodniej Szkocji, obejmuje pasmo Craingorms i okoliczne wzgórza. 2003 3,800 km²
...:Loch Lomond:... and the Trossachs National Park (II1) Drugi co do wielkości park narodowy Zjednoczonego Królestwa. Obejmuje jezioro Loch Lomond oraz okoliczne wzgórza, w tym Trossachs. W jego skład wchodzi 21 Munro2 (w tym Ben Lomond, Ben Lui, Ben Challum, Ben More i dwa szczyty zwane Ben Vorlich), 20 Corbett3 oraz dwa parki leśne. 2002 1,865 km²


1 - wg klasyfikacji IUCN (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources):
2 - Munro - w Szkocji szczyt powyżej 3000 stóp wysokości (914,4 m). Zaklasyfikowano 284 takich szczytów w Szkocji.
3 - Corbett - w Szkocji szczyt pomiędzy 2500 a 3000 stóp wysokości (762-914,4 m) i o względnej wysokości przynajmniej 500 stóp (152,4 m). W Szkocji znajduje się 219 Corbett.
Poza tym wyróżniamy jeszcze:
     Graham - szczyt między 2000 a 2500 stóp wysokości (609,6-762 m) i  i o względnej wysokości przynajmniej 500 stóp (152,4 m). Mamy 224 takie wzniesienia.
     Donald - odpowiednik Grahama na terenie Scottish Lowlands.