Makbet (a dokładniej MacBeth), jeden z najwybitniejszych dowódców wojsk króla Duncana, pełen nienasyconej ambicji tan Glamis, później tan Cawdoru,
Théodore Chassériau - Makbet i trzy czarownice
królobójca i ostatecznie król Szkocji. Takiego Makbeta poznajemy czytając jedna z najbardziej znanych szekspirowskich tragedii. Jednak ile jest w niej prawdy? Cóż… dramaturg potraktował historię Makbeta dość lekko. Jednak wpływ na to miało kilka faktów, z którymi należałoby się zapoznać. Po pierwsze, Makbet powstał prawdopodobnie w roku 1606 (blisko 600 lat po faktycznych wydarzeniach) na cześć Jakuba VI Szkockiego, który zasiadł na tronie Anglii w roku 1603 jako Jakub I angielski. Fascynacja Jakuba VI okultyzmem dała życie trzem wiedźmom. Po drugie, podczas pisania, Szekspir opierał się na dziele "The Chronicles of England, Scotland and Ireland", spisanych w roku 1577 przez Ralpha Holinsheda, który to korzystał (równie pobieżnie) ze Scotorum Historae powstałej w pierwszej połowie XVI wieku. Oba te źródła zawierają wątki, wręcz fantastyczne, i trudno je traktować jako źródła rzetelnej wiedzy historycznej. Fakt ten zdają się potwierdzać postacie Duncana oraz Makbeta, których historia przedstawiona została „nieco” inaczej.

"Jeśli los chce, abym był królem,
Niech mię bez przyczynienia się mojego
Ukoronuje"

Makbet urodził się w roku 1005 jako syn mormaera [1] Moray Findlaecha oraz Donady, młodszej córki Malcolma II. Podczas rządów Duncana I Makbet władał Moray jako mormaer (później earl). Tytuł ten, jednak odziedziczył, nie po ojcu, lecz po pierwszym mężu swojej żony Gruoch, którą poślubił w 1029 roku. Gruoch była wnuczką Kennetha III. Biorąc pod uwagę, że Malcolm II miał tylko trzy córki, Makbet miał faktyczne prawo do roszczenia sobie prawa do tronu.
Na swojego następcę Malcolm wybrał syna najstarszej córki, Duncana. Gdy Duncan I postanowił podporządkować sobie Orkady należące do jego kuzyna Thorfinna, ten ostatni wszedł w sojusz z Makbetem i razem pokonali króla, 14 sierpnia 1040 roku w bitwie pod Elgin. Nie ma jednak, jednoznacznych dowodów na to, że Duncan zginął z ręki Makbeta.

"Gdyby ten straszny cios mógł przeciąć wszelkie
Dalsze następstwa, gdyby ten czyn mógł być
Sam w sobie wszystkim i końcem wszystkiego"

W ten sposób Makbet zasiadł na tronie Szkocji na kolejne 17 lat. Synowie Duncana zostali wygnani. Dziewięcioletni Malcolm wysłany został do Normandii zaś jego młodszego brata Donalda (7 lat) przewieziono na Hybrydy. W 5 lat po objęciu władzy (1045 rok) Makbet musiał stawić czoła pierwszemu poważnemu zagrożeniu. Oto Crinan, ojciec Duncana, powraca do Szkocji by zemścić się na zabójcy swego syna.
Théodore Chassériau - Makbet widzący ducha Banco
 Ponosi jednak klęskę, zostając zabitym przez samego Makbeta.
W roku 1050 Makbet postanowił opuścić granice kraju i wyruszyć w kilkumiesięczną pielgrzymkę do Rzymu, gdzie, jak podają źródła, dosłownie całymi garściami rozrzucał pieniądze biedocie miejskiej. Takt ten może świadczyć o silnej pozycji władcy.
W 1054 nastąpiła kolejna, lecz tym razem zakończona sukcesem, interwencja z południa. Wówczas, dwudziestotrzyletni Malcolm w bitwie niedaleko Scone (27 lipca) odniósł zwycięstwo, zajmując tym samym południe Szkocji. Wtedy jeszcze Makbet nie utracił tronu. Ostateczną klęskę poniósł 15 sieprnia 1057 roku pod Luphanan (dzisiejsze Aberdeen), które stało się również miejscem jego śmierci.

Wtedy na tronie zasiadł Lulach, syn Gruoch z pierwszego małżeństwa, a dopiero w rok później, gdy Luloch został pokonany przez Malcolma na tronie zasiadł potomek Duncana. Przybrał on imię Malcolma III, a jego rządy okazały się być końcem Szkocji celtyckiej oraz początkiem państwa wzorowanego na normandzkiej feudalnej Anglii.

Oto prawdziwa historia Makbeta. Nie ma w niej miejsca na wiedźmy. Nie ma w niej również słowa o strasznych czynach króla, jakich dopuścił się wobec rodziny Macduff'a, literackiego zabójcy Makbeta. Tragedia ukazuje Makbeta jako tyrana i uzurpatora. Powodem tego mogło być uznanie prawa primogenitury [2] w za obowiązujące. Nic bardziej mylnego. W XI-wiecznej Szkocji następcę która wybierano spośród wąskiej grupy mężczyzn należących do rodziny królewskiej. Dlatego gdy Duncan wybrał Malcolma na następcę tronu, Makbet mógł potraktować ten fakt jako złamanie obowiązującego prawa. W końcu, jako zdrajca i uzurpator Makbet nie zostałby pochowany na Ionie, miejscu tradycyjnego pochówku królów Szkocji.

„Życie jest tylko przechodnim półcieniem
Nędznym aktorem, który swoją rolę
przez parę godzin wygrawszy na scenie
 w nicość przepada – powieścią idioty
Głośną, wrzaskliwą, a nic nie znaczącą”

Źródła:

  1. Historia Szkocji – dr hab. S. Zabieglik
  2. Władcy Wielkiej Brytanii – mini Encyklopedia
  3. Historia Literatury Angielskiej – P. Mroczkowski
  4. Makbet – William Szekspir

[1] Wczesnośredniowieczny zarządca prowincji głownie o znaczeniu militarnym
[2] Pierworództwo, prawo pierwszeństwa dziedziczenia przysługujące najstarszemu synowi lub najstarszemu potomkowi w linii prostej; stosowane w feudalizmie przy następstwie tronu i w dziedziczeniu; sposób dziedziczenia dóbr szlacheckich mający na celu zachowanie ich niepodzielności
Radek Czernych