Pochodzenie klanów

Wiele z dzisiejszych rodów ma swój początek jeszcze w XI/XII wieku, chociaż niektóre mogą szukać swoich korzeni w jeszcze odleglejszych punktach na osi czasu. 
W związku z najazdami Wikingów na wybrzeża Szkocji, niektóre klany są związane z Nordami: MacLeod’owie ze Skye są uważani za potomków Liota, syna króla Nordów, MacDugall’owie z Lorn są zaś dziedzicami Dougalla, wnuka króla Nordów – Olafa Czarnego.
Inne są w jakiś sposób połączone z klasztornymi budowlami: MacNab’owie (‘syn opata’) pochodzą od świeckiego opactwa St Fillan z okolic Loch Earn; MacLean’owie są spadkobiercami Gilleana, dziedzica opactwa Lismore, znajdującego się na wyspie na Loch Linnhe. Należy tu wymienić również takie nazwiska, jak: MacMillan (syn człowieka z ogoloną głową – chodzi oczywiście o mnicha ;) ); Buchanan (‘z domu Kanoników’); MacTaggart (‘syn kapłana’) i MacPherson (‘syn duchownego’). 
Wiele klanów wywodzi się również od Normandzkich osadników, którzy wchodzili do rdzennie celtyckich rodzin: Cumming (Comyn), Hay (de la Haye), Fruser (La Frezel i ostatecznie związane z francuskim ‘la fraise’ odnoszącego się do truskawkowego kształtu przedmiotu umieszczonego na rodzinnym herbie), Sinclair (St Clair) i Bruce (Brix, normandzka miejscowa nazwa). 
Jednakże, pochodzenie wielu klanów jest co najmniej niepewne. Należy tu wspomnieć o klanie MacKenzich, który pojawił się w Ross i Cromarty przypisując sobie pochodzenie (z XII wieku) od krewnego Gilleoina oraz o Mathersonach, posiadających ziemie sąsiadujące z Kyleakin w Zachodnim Ross. Lecz najbardziej niezwykłe pochodzenie przypisują sobie Gunnowie z Sutherland, uważają, bowiem, iż są oni potomkami po starożytnym plemieniu ...:Piktów:..., przymusowo przesiedlonych na północne krańce Szkocji.

Klany Szkocji

Bez względu na pochodzenie – celtyckie, nordyckie, czy normandzkie – jeszcze przed wkroczeniem w XIII wiek, system klanów zdążył się już bardzo dobrze zadomowić (zwłaszcza w regonie Highlands). To właśnie odrębność gaelickiej kultury plemiennej w okresie największego rozkwitu (XV wiek), zagroziła autorytetowi ...:monarchii Stuartów:....
Pomimo zwiększającego się kontaktu Szkocji z resztą wyspy, struktura klanów pozostała nienaruszona aż do czasu wielkiego wyniszczenia mającego swój początek w roku 1746 jako konsekwencje przegranej rewolucji ...:jakobitów:....

Klany – czas rozkwitu i zaniku

W ...:języku gaelickim:... słowo clann oznacza rodzinę lub dzieci. System klanów był całkowicie różny (pod względem językowym, zwyczajowym i geograficznym) od południowych regionów kraju.
Rody utrzymywały się głównie z ziemi, na której znajdował się zamek, jako oznaka bogactwa. Odbieranie zamków (jako sposób na przeżycie) było równie rozpowszechnione, jak spory o ziemię. Ziemia najczęściej należała do głowy klanu, która była pośrednio zależna od Korony i nadrzędnych klanów.
Poza sporymi majątkami ziemskimi, najbogatsze rodziny posiadały również własny dwór. Głównym celem było oczywiście uzyskanie prestiżu i rzeczywistej władzy w zakresie stanowienia prawa i porządku w granicach swojego terytorium.
Wbrew pozorom, nie wszystkie działania sprowadzały się wyłącznie do toczenia nieustających sporów i wojen. Przykładowo, jednym z najważniejszych członków świty był bard, który nie tylko tworzył epickie poematy, traktujące o bohaterstwie członków klanu podczas bitew, ale również je recytował. Dzięki bardom możliwe jest odtworzenie historii poszczególnych rodów. Klany takie jak MacCrimmon czy MacLeod, słynęły z kolei z najwspanialszych ...:dudziarzy:... (podobnie jak bard, dudziarz był funkcją dziedziczną).
Jednakże, w XVIII wieku, wraz z postępem rolniczym ogarniającym cała Szkocję oraz rozbudowie sieci dróg, ułatwiającą komunikację, klany w coraz większym stopniu zaczęły się kontaktować z południowymi rejonami wyspy. W ten sposób, stary system klanów, stopniowo został wchłonięty przez nowoczesne, przedsiębiorcze społeczeństwo.
Owy proces został spisany przez ...:sir Waltera Scotta:... w jednej z jego największych powieści „...:Rob Roy:...”, gdzie tytułowy bohater, symbol starego, samowystarczalnego systemu, zostaje skontrastowany ze swoim dalekim kuzynem, kupcem z Glasgow, nastawionym przede wszystkim na postęp i zysk. Rob działa również jako Jakobita, próbujący dowieść, że system klanów jest częścią szkockiej polityki.

Klany: odrodzenie i współczesność

Po krwawej rewolucji Jakobitów, rząd hanowerski postanowił się pozbyć problemu klanów, jako zagrożenia stabilności państwa i społeczeństw, raz na zawsze. Należało zniszczyć fundamenty owego systemu. Niesforni przedstawiciele klanów byli pozbawiani majątków oraz przywilejów prawnych, jak i wojskowych. Zaś rygorystyczne ustawodawstwo doprowadziło do rozbrojenia klanów oraz zabroniło noszenia ...:kiltu:.... Zakazane było również posługiwanie się językiem gaelickim.
W ten sposób, w czasie około 50 lat wizerunek przeciętnego górala uległ drastycznej zmianie. W roku 1782, marsz przeprowadzony przez Highland Society of London zaowocował zniesieniem zakazu noszenia kiltu. To zbiegło się z początkowymi fazami ruchu romantyków, zabiegających o uznanie Szkotów (Galów) za naród wybrany. Taki ruch rozwijał się jeszcze przez cały kolejny wiek i miał olbrzymi wpływ na późniejszy obraz Szkotów.
Pod wpływem pism Jamesa MacPhersona a także dzieł Sir Waltera Scotta jak i wojennej przeszłości szkockich oddziałów, Górale zaczęli być postrzegani bardziej jako nacja szlachetnych wojowników niż jako okrutnych barbarzyńców.
Do roku 1822 Szkocja została uznana za kraj na tyle bezpieczny, by mógł go odwiedzić ówczesny monarcha Jerzy IV. Duży wpływ na utrzymanie poszanowania wobec szkockiej tradycji miała również królowa Wiktoria, zakochana w malowniczych krajobrazach szkockich gór i mentalności Szkotów.
Mimo że klany, w starej formie, dawno utonęły w mrokach historii, to takie wartości, jak honor i lojalność są nadal jednymi z głównych priorytetów mieszkańców Gór i zdają się cały czas kwitnąć. Najlepszy tego przykładem może być rosnące zainteresowanie ludzi z całego świata historią i kultywowaną tradycją klanów, które są wpajane kolejnym pokoleniom ‘szlachetnych wojowników’.  

Radek Czernych