System edukacji w Szkocji jest wyjątkowy w stosunku do pozostałych części Zjednoczonego Królestwa. Organizacja nauki jest odmienna, inny jest także zakres nauczania. W Szkocji większy nacisk kładło się zawsze na kształcenie w szerokim zakresie przedmiotowym, podczas gdy w Anglii, Walii i Irlandii Północnej dzieci uczą się mniejszej liczby przedmiotów, ale za to bardziej szczegółowo. Obowiązkowa jest edukacja w szkole podstawowej i średniej.

Dzieci zaczynają chodzić do szkoły w wieku lat 5 lub 4,5 w zależności od daty urodzin. Do tej samej klasy uczęszczają dzieci urodzone między 1 marca danego roku, a 28 lutego roku następnego. Rodzice dzieci urodzonych między wrześniem a końcem lutego mogą zadecydować, czy posłać swoje dzieci do szkoły w wieku 4,5 czy umieścić je jeszcze na rok w przedszkolu, z tym że na sfinansowanie przedszkola mają szanse tylko rodzice dzieci urodzonych między 1 stycznia a 28 lutego. Szkoła podstawowa obejmuje siedem klas, czyli kończą ją dzieci mające 11 lub 12 lat.
Następnym poziomem jest szkoła średnia, która obowiązkowo trwa cztery lata, ale można zostać w niej jeszcze na dwa lata. Po ukończeniu 4 klasy szkoły średniej uczniowie piszą egzamin końcowy, który składa się z maksimum ośmiu przedmiotów, w zależności od szkoły. Obowiązkowymi przedmiotami są: język angielski, matematyka, język obcy, przedmiot ścisły i przedmiot humanistyczny. Ten egzamin nazywany jest Standard Grades i przeprowadzany jest z wiedzy podstawowej. Ci, którzy pozostają w szkole średniej, mogą ją skończyć egzaminem wyższym niż Standard, czyli tzw. Highers, który zdawany jest w piątej lub szóstej klasie szkoły średniej i jest przepustką na studia. Ostatnim egzaminem, podobnie jak Highers nadobowiązkowym, jest Advanced Highers, zdawany po 6 klasie. Daje on możliwość studiów w Anglii lub, co zdarza się obecnie rzadziej ze względu na wzrost liczby studentów, zacząć studia od razu na drugim roku.
Studia na uniwersytecie trwają co najmniej cztery lata. Jeśli student chce uczyć się w Anglii, lub studiować medycynę czy prawo - nauka potrwa sześć lat. W Szkocji działa obecnie 19 uniwersytetów: 

  • w Edynburgu: Uniwersytet Edynburdzki, Uniwersytet Heriota-Watta, Uniwersytet Napiera, Uniwersytet Królowej Małgorzaty, Szkocki Uniwersytet Rolniczy
  • w Glasgow: Uniwersytet Glasgow, Kaledoński Uniwersytet Glasgow, Uniwersytet Strathclyde
  • w Aberdeen: Uniwersytet Aberdeen, Uniwersytet Roberta Gordona, Szkocki College Rolniczy
  • w Dundee: Uniwersytet Dundee, Uniwersytet Abertay Dundee
  • w Inverness: UHI Instytut Milenijny
  • w Stirling: Uniwersytet Stirling
  • w St Andrews: Uniwersytet St Andrews
  • w Paisley: Uniwersytet Paisley
  • w Air: Szkocki College Rolniczy
  • nauka na odległość: Otwarty Uniwersytet w Szkocji

Początki szkolnictwa w Szkocji sięgają średniowiecza. Pierwsze szkoły zakładały kościoły rzymsko-katolickie. W wielu miastach i miasteczkach powstały wtedy szkoły chórów kościelnych i gramatyki. Przykładami szkół średnich założonych w tych czasach są Szkoła Średnia Glasgow (1124 r.) czy Szkoła Średnia Dundee (1239 r.). Pierwsze uniwersytety
Uniwersytet w St Andrews - Hamilton Hall
powstały w Szkocji w XV wieku - Uniwersytet St Andrews w 1413 roku, a następnie w 1451 w Glasgow i w 1495 w Aberdeen. Akt o Edukacji z 1496 roku wprowadził obowiązkową naukę dla najstarszych synów szlachciców. Podczas reformacji protestanckiej John Knox, w 1561 roku, wprowadził nakaz nauki dla wszystkich dzieci, przy czym te biedniejsze mogły pobierać lekcje bezpłatnie. Nauczyciele wyznaczani byli przez lokalne kościoły, a założeniem miało być wychowanie młodzieży w Bogu. Nowe uczelnie, jakie powstały w tym czasie to Uniwersytet Edynburdzki (1582) i Marishal College w Aberdeen (1593). Przy parafiach tworzono nowe szkoły, w których nauczycielem był lokalny pastor. Przedmiotami obowiązkowymi były: katechizm, łacina, język francuski, literatura klasyczna i wychowanie fizyczne. W 1616 roku Tajna Rada wydała akt nakazujący każdej parafii utworzenie przy niej szkoły, a Parlament Szkocji w 1633 roku nałożył na właścicieli ziemskich podatek, który miał finansować nauczanie w szkołach przyparafialnych. Dzięki tym podatkom, a także funduszom miejskim, nauka w szkołach prowadzona była za symboliczną opłatą. Dla najbiedniejszych organizowano zbiórki dobroczynne, przez co do końca XVII wieku większa część populacji była piśmienna. Szkocka edukacja była wtedy znacznie lepiej zorganizowana niż w Anglii i większości krajów europejskich. Nauka w szkole niższego stopnia trwała pięć lat, po czym zamożniejsi mogli kontynuować naukę w szkołach miejskich lub od razu na uniwersytecie. Zajęcia trwały sześć dni w tygodniu, 12 godzin dziennie - od godziny 6 rano, z dwoma godzinnymi przerwami na śniadanie i obiad. Dwa lub trzy dni w tygodniu odbywało się wychowanie fizyczne. I chociaż dzieci szlachciców dotąd nauczane były w domu przez prywatnych nauczycieli, po reformach większość została wysłana do zwykłych szkół, razem z dziećmi najemców.
Wiek XVIII przyniósł największy rozkwit edukacji w Szkocji, przyczyniając się do rewolucji przemysłowej i postępu technicznego. Szkockie uniwersytety przyciągały studentów z Anglii, zwłaszcza tych, którzy nie zadeklarowali się jako anglikanie i przez to nie mogli podjąć studiów w Cambridge i Oxfordzie. Szkockie uczelnie wyższe uzyskały prestiż w niektórych dziedzinach, jak na przykład medycynie, a liczba studentów na Uniwersytecie Edynburdzkim wzrosła od 400 na początku wieku do 2000 w roku 1815.
Problemem regionu Highland była zarówno rozpiętość parafii, co wiązało się z długim czasem dojazdu do szkół, jak i to, że większość górali mówiła tylko po ...:gaelicku:..., którym umiało się posługiwać niewielu nauczycieli i pastorów. Ponadto wielu górali było ...:jakobitami:... i rzymsko-katolikami nienależącymi do ...:Kościoła Szkockiego:.... W tamtych czasach na tronie zasiadali już władcy z dynastii hanowerskiej, więc celem edukacji górali była nauka języka angielskiego i wprowadzenie protestantyzmu. Działania te przyczyniały się do stopniowego zanikania kultury tego regionu.
Akt o Edukacji z 1872 roku wprowadził obowiązek uczęszczania do szkoły dla dzieci między 5 a 13 rokiem życia. Nadzór nad edukacją szkocką przejął Departament Szkockiej Edukacji w Londynie. Wprowadzono szkoły ponadpodstawowe jako tańszą alternatywę dla szkół miejskich.
W 1883 roku podniesiono wiek ukończenia obowiązkowej edukacji do lat 14, a w 1888 roku Departament wprowadził egzamin, który standaryzował warunki przyjęcia do szkół drugiego stopnia. Od 1904 roku można było uczyć się języka gaelickiego, jako osobnego przedmiotu.
Szkoły dla wyznawców kościoła rzymsko-katolickiego zaczęły powstawać od roku 1918, wspierane przez lokalnych darczyńców.
Nowy ...:Parlament Szkocki:..., powołany w 1999 roku, przejął kontrolę nad systemem nauczania w Szkocji. Utworzono dwa kooperujące ministerstwa: Ministerstwo Edukacji i Młodzieży oraz Ministerstwo Przedsiębiorczości i Dożywotniej Nauki