Broch - wieża pochodząca z epoki żelaza. Zostały zbudowane w latach od ok. 600 p.n.e. do 
Riuny broch Dun Carloway
100 n.e. Najmłodsza i najlepiej zachowana jest Mousa Broch zbudowana na wyspie Mousa na Szetlandach. Uważa się, że wieże te były budowane przez podróżujących rzemieślników. Były jednak wykorzystywane do ok. trzeciego wieku naszej ery jako obiekty obronne, miejsce schronienia ludności i inwentarza. Od średniowiecza pełniły już tylko funkcje mieszkalne dla bogatszej części ludności.
Typowo broch ma 5-13 metrów wysokości, 20 metrów średnicy i 3 metry grubości ścian. Ściany zbudowane są z dwóch części okalających się, a między nimi znajduje się wolna przestrzeń, w której biegły schody i znajdowały się miejsca na składowanie zapasów. Wieże na ...:Orkadach:... i ...:Szetlandach:... często posiadały piętro.
Były budowane zawsze w miejscach łatwych do obrony, blisko gruntów ornych i wody. Często w środku budowano głębokie studnie, lub broch miała swoje własne źródełko. Chętnie wznoszono je w pobliżu morza i na fundamentach poprzednich budowli.
Większość broch, jakie odkryto, znajduje się w północno-zachodnim regionie Szkocji. W obecnej chwili przyjmuje się, że było ich przynajmniej 700 na terenie całej Szkocji.
Najładniejsze to:
  • szetlandzkie: Mousa, Clickimin, Culswick
  • hebrydzkie: Dun Carloway, Glenelg
  • orkadzkie: Gurness, Midhowe

Crannog - jest to rodzaj osady zbudowanej na sztucznej lub naturalnej wyspie. Nazwa
Rekonstrukcja crannog na Loch Tay
może także oznaczać budynek zbudowany na drewnianej platformie na jeziorze w miejscu, gdzie nie jest zbyt głęboko. Budowane były na jeziorach w Szkocji i Irlandii od około trzeciego tysiąclecia p.n.e. Służyły ludziom epoki żelaza do obrony przed innymi klanami, dzikimi zwierzętami jak niedźwiedzie i wilki, a także podkreślenia statusu społecznego i bogactwa. Używano ich aż do średniowiecza, a więc podobnie jak broch.
Prehistoryczne crannog budowano w obrębie jezior lub bagien na istniejących wysepkach lub mieliznach. Wokół osady budowano ogrodzenie, mające około 60 metrów średnicy, zbudowane z dębowych pali wbitych w dno. Następnie łączono je ze sobą, przeplatając gałęziami i chrustem. Wewnątrz budowano właściwe pomieszczenie. Podstawą były drewniane kłody, następnie używano gałęzi, kamieni, gliny i torfu. Centralnie znajdowało się kamienne palenisko, a wokół niego konstruowano resztę drewnianego schronienia. Czasem w skład jednego crannog wchodziło kilka domów, otoczonych wspólnym murem. Osada była zamieszkiwana przez plemię lub rodzinę. Często jedynym sposobem, by dostać się do środka, było dopłynięcie doń czółnem. Jednak były i takie crannog, które z brzegiem łączyły drewniane lub kamienne groble, które ledwo wystawały nad powierzchnię wody, co broniło mieszkańców przed napaścią. Wewnątrz archeologowie znaleźli także kości bydła, jeleni i świń.
Obecnie crannog odkrywane są pod wodą. Największe ich skupisko występuje w jeziorach okolicy Dumfries i Galloway. Jedyny zrekonstruowany obiekt znajduje się na Loch Tay, przy czym przyjmuje się, że na dnie jeziora jest ich 18. Prace nad wykopaliskami na terenie Loch Tay trwają od 1980 roku. Tam też mieści się Scottish Crannog Centre, gdzie można podziwiać przedmioty znalezione do tej pory. Również na jedynej wyspie na Loch Ness - Cherry Island (Eileen Mhuireach czyli Wyspa Murdocha) znajdował się niegdyś crannog. Dziś możemy jedynie zobaczyć małą skalistą wysepkę, porosłą drzewami. Jest ona w rzeczywistości dziełem człowieka i zajmowała pierwotnie powierzchnię od 48 do 54 metrów. Jej pochodzenie odkrył mnich z Opactwa Benedyktynów w Fort Augustus, Dom Odo Blundell, który w 1908 roku założywszy kostium nurka, postanowił sprawdzić jak wysepka jest zbudowana. Okazało się, że pod wodą znajduje się konstrukcja z pali drewnianych. Najstarszy crannog znajduje się najprawdopodobniej na wyspie Eilean Domhnuill, połażonej na Loch Olabhat na North Uist w Archipelagu Hebrydów. Datowany jest na lata 3200-2800 p.n.e.

Cairn jest to kopiec kamienny usypany przez człowieka, czyli utworzony sztucznie.
Cairn - kopiec kamienny
Najczęściej można je spotkać na wyżynach, wrzosowiskach lub szczytach gór. Kopce były wznoszone głównie jako oznaczenie pochówku i dla upamiętnienia czyjejś śmierci (zwłaszcza na terenach wielkich bitew), na terenach podmokłych wyznaczały bezpieczną trasę, a w górach służyły za oznaczenie szczytu. W dzisiejszych czasach kopce wykorzystywane są także dla oznaczenia granic, zwłaszcza na terenach górzystych, powyżej pasma drzew.
Słowo cairn wywodzi się od gaelickiego càrn, co oznacza stos kamieni.
Podczas epoki brązu do środka wkładano czasem rodzaj trumienki i wznoszono kopiec w miejscu dobrze widocznym, na przykład na linii horyzontu wioski, gdzie mieszkał zmarły. Miało to powstrzymać śmierć.
W Szkocji tradycyjnie wchodząc na szczyt zabiera się z podnóża góry kamień, by później umieścić go na kopcu. Istnieje nawet powiedzenie "Cuiridh mi clach air do chàrn", co oznacza "Położę kamień na twoim kopcu".
Najbardziej znaną tego rodzaju budowlą w Szkocji są bez wątpienia trzy kopce-kurhany Balnauran of Clava, położone w pobliżu Inverness.