Prehistoria do XIII w.

Początki osadnictwa w Szkocji sięgają czasow prehistorycznych. Pierwsze budowle zaczęto wznosić 9500lat temu, a pierwszeosady datują się na 4000 lat przed Chrystusem. Z czasów prehistorycznych pozostało w Szkocji wiele budowli. Pod tym względem prym wiodą wyspy. Za jeden z najstarszych budynków w północno-zachodniej Europie uważany jest Knap of Howar na orkadzkiej wyspie Papa Westray. Na ...:Orkadach:... ponadto, w zachodniej części wyspy Mainland, odkryto zespół budynków, dotychczas pokryty piaskiem. Neolityczna wioska ...:Skara Brae:... jest jedną z najlepiej zachowanych osad z tamtych czasów. Na Mainland znajdują się również inne obiekty z około 3000 r. p.n.e. Jednym z nich jest grobowiec ...:Maes Howe:..., pochodzący z ok. 2750 r. p.n.e. Na ścianach grobowca zachowały się malunki Wikingów, wielokrotnie najeżdżających wyspy. Na ...:Szetlandach:... natomiast znajduje się osada ...:Jarlshof:..., która była zamieszkana od epoki kamiennej do średniowiecza. Jest to jedno z najciekawszych odkryć archeologicznych na Szetlandach. Na terenie Szkocji znajduję się mnóstwo miejsc kultu pogańskiego, a najsłynniejsze z nich to kamienne kręgi. Do najlepiej zachowanych należą kręgi z Callanish (wyspa Lewis, Hebrydy), jednak warto zobaczyć także orkadyjskie Stones Of Stenness i Ring Of Brodgar (zobacz też ...::: Megality :::...).
Architektura epoki brązu (ok. 1000 lat p.n.e.) charakteryzowała się występowaniem dwóch rodzajów fortyfikacji: fortów na wzgórzach i ...:crannog:..., czyli sztucznych wysp na jeziorach. Epoka żelaza (ok. 400 lat p.n.e.) przyniosła gwałtowny rozwój budownictwa. Wznoszono wieże obronne, zwane ...:broch:..., dochodzące do 12 m wysokości. Jedną z nich można podziwiać na wyspie Mousa na Szetlandach. W epoce brązu rozwinęło się również budownictwo mieszkalne - najbardziej znane są okrągłe domy (roundhouses).
Rzymianie pozostawili w Brytanii dwa wały obronne: ...:Wał Antoninusa:... (Szkocja) i Wał Hadriana (Anglia) .
Kolejna epoka wyróżniała się masową chrystianizacją. Powstały pierwsze kościółki, jak w Whithorn - pochodzący z 397 r. pierwszy kościół w Szkocji. W 563 r. na wyspę Ionę przybył św. Kolumban. Zbudowane tam ...:opactwo:... jest ozdobiony pięknymi ornamentami, a dookoła znajdują się krzyże celtyckie. 
Rok 1070 wiąże się z małżeństwem Malkolma III i anglosaską księżniczką Małgorzatą. Uważa się go za początek rozkwitu szkockiej architektury. Małgorzacie udało się zamienić obrządek celtycki na liturgie łacińską. Za jej pieniądze wybudowano mnóstwo kościołów i klasztorów. W Szkocji można zauważyć budowle w tradycyjnych europejskich stylach: romański kościół w Dalmeny, normandzkie opactwo w ...:Dunfermline:... i gotycki kościół w Dunstaffnage. Uwagę należy też zwrócić na piękne opactwa: w ...:Jedburgh:..., ...:Dryburgh:..., ...:Melrose:... i ...:Kelso:.... W XIII wieku zbudowano katedrę św. Mungo w Glasgow, jedyną jaka przetrwała reformację (była to katedra niegdyś o pomniejszym znaczeniu).
Zaczęły też powstawać zamki. Najstarszym jest zamek Sween, zbudowany w XI wieku. 100 lat później wniesiono ...:Zamek Edynburski:..., będący do dziś wizytówką miasta. Bardziej odpowiadający wizerunkowi typowego szkockiego zamku jest przepiękny Eilean Donan. Inne zamki z tamtych czasów to: Dunstaffnage, Dirleton, Stirling i Bothwell.

XIV i XV wiek

XIV wiek rysuje się na kartach historii Szkocji jako czas wojen domowych. Postawiono wiele warownych budynków mieszkalnych. Do najbardziej klasycznych zaliczyć można zamki w Tantallon i Doune, a także wieże mieszkalne, które zapewniały ochronę i wygodę. Natomiast wiek XV przyniósł budowę i przebudowę pałaców, np. Linlithgow
W budowlach sakralnych nadal dominował styl gotycki. W tym stylu odbudowane zostało także zniszczone opactwo w ...:Melrose:...

XVI i XVII wiek

Na ten okres datuje się przebudowa zamku Drum  w pobliżu Aberdeen. Rozwinął się również tzw. Szkocki Styl Baronowski, charakteryzujący się spadzistymi dachami i szczytami o schodkowatych krawędziach. Dobrym przykładem budowli w tym stylu jest zamek Claypotts oraz Coliiston. Tendencja estetyzująca doprowadziła do wybudowania zamku Craigievar
W XVII wieku ukształtował się wczesny szkocki renesans. Wzniesiono Hospicjum Georga Heriota (1628 r.). Ciekawostką jest, że budynek zaprojektował William Wallace, imiennik bohatera filmu Braveheart.

XVIII wiek

XVIII jest wiekiem rozkwitu klasycyzmu. W 1767 r. architekt o nazwisku James Craig zaprojektował wygląd nowoczesnego Edynburga. Wszędzie powstały szerokie alejki i place. Chyba najwybitniejszym z nich jest Charlotte Square, którego plan stworzył słynny Robert Adam. Jego rodzina podjęła się przebudowy Hopetoun House
Tymczasem powrócono do stylu gotyckiego, czego przykładem jest neogotycki zamek w Inveraray (1745-1761). 

XIX wiek

W architekturze zaczął dominować styl wiktoriański. William Playfair zaprojektował suto upiększoną fasadę zamku Floors i edynburski Szpital Donaldsona. Natomiast w Glasgow działali naśladowcy greckiego odrodzenia, jak Alexander Thomson (kościół przy St Vincent Street). Również  William Playfair stworzył projekty dwóch budynków w tym stylu: Szkockiej Akademii Królewskiej (1836 r.) i Szkockiej Galerii Narodowej (1857 r.). Innymi budynkami stworzonymi lub przebudowanymi w XIX wieku są:
- Uniwersytet w Glasgow - projektu Georga Gilberta Scotta, 1870 r.
- Szkocka Narodowa Galeria Portretu - Edynburg, projektu R. Rowana Andersona,
   1885-1890
- pałac Kibble - Ogród Botaniczny w Glasgow
- Szkockie Muzeum Królewskie, Edynburg
- ...:Forth Railway Bridge:... - most projektu Benjamina Bakera i Johna Fowlera

XX wiek

W Glasgow działał Charles Rennie Mackintosh, który zaprojektował m.in. Glasgow School of Art i Hill House w Helensburgh. Styl art déco można zaś zauważyć w Baird Hall of Residence w Glasgow. W tym mieście powstały również Glasgow Film Theatre czy szklany Burrell Collection. W Edynburgu natomiast - The Maybury, Exhibition Plant Houses oraz przebudowany Festival Theatre.