Wał Antoninusa (Antonine Wall) jest kamienno-torfowym umocnieniem, zbudowanym przez Rzymian okupujących Brytanię, na polecenie Antoninusa Piusa. Choć większość Wału została zniszczona, jego szczątki zachowały się w Bearsden, Kirkintilloch, Twechar, Croy, Falkirk i Polmont.
Wał Antoninusa na cmentarzu w Bearsden (zdj. Chris Upson)
Początek budowy datuje się na rok 142, ukończenie na 144. W tym czasie Brytania była pod namiestnictwem Kwintusa Lolliusa Urbikusa.
Mur przebiegał przez pas środkowy Szkocji. Mierzył 58,5 km długości, liczone od Old Kilpatrick w zachodnim Dunbartonshire do Bo'ness w hrabstwie Falkirk nad zatoką Firth of Forth. Mur miał na celu zastąpienie Wału Hadriana zbudowanego około 160 kilometrów na południe jako północna granica Brytanii, rzymskiej prowincji, czyli terenów na Wyspach kontrolowanych przez Rzym. Rzymianie chcieli nadal podbijać tereny położone na północ, jednak nie udało im się pokonać ...:Piktów:... i Mur Antoninusa pozostał najbardziej na północ wysuniętym pasem Brytanii. Obszar powyżej Muru Rzymianie nazwali Kaledonią.
Mur był typowym nasypem ziemnym. Miał około 4 m wysokości i 4,5 m szerokości, a po stronie północnej przylegała do niego fosa o szerokości 12 m i głębokości 4 m. Od strony południowej wzdłuż mury Rzymianie zbudowali drogę pozwalającą swobodnie przemieszczać się wzdłuż Wału.
Rzymianie planowali zbudować forty co 9 km, ale wkrótce okazało się, że do obrony Muru potrzeba dużo więcej zabezpieczeń. I tak forty zostały rozmieszczone co 3 km. Było ich w sumie 19 na całej długości Wału. Do dziś najlepiej zachowany pozostał jeden z najmniejszych fortów - Rough Castle Fort.
Mur został porzucony po zaledwie dwudziestu latach, kiedy Rzymianie wycofali się z terenów dzisiejszej południowej Szkocji i powrócili do Wału Hadriana w roku 164. Obszar pomiędzy dwoma Murami Rzymianie zwali "Starą Północą". W 197 roku Mur był wielokrotnie atakowany. W 208 roku na tereny sięgające do Muru najechał cesarz Septymiusz Sewer. Miał on odbudować podniszczony Mur. Rzymianie zajmowali te tereny przez kilka następnych lat, dlatego Mur czasem nazywa się Wałem Sewera.
Z Wałem Antoninusa wiąże się legenda o wodzu klanu Grahamów, Graemie. Podobno był on wielkim kaledońskim wojownikiem, który złamał potęgę Rzymian i wygnał ich za Mur Hadriana. Nie jest to jednak możliwe do potwierdzenia. W germańskich legendach Grim był bóstwem, które potrafiło wznosić ogromne budowle w krótkim czasie. Mówiono także, że Antoninus tylko odnowił mur istniejący w tej części Szkocji od wielu wieków...

zdjęcie udostępnione na licencji Creative Commons Atribution-Share Alike 2.0 Generic